Call: +1 212-972-1212 Open Hours: Mon-Friday 9:00 am-6:00 pm
د محترم نصیر احمد فایق وینا په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست د بشري حقونو د شورا راپور د ملګرو ملتونو د عمومي اسامبلې یو اتیایمه غونډه
۳۰ اکتوبر ۲۰۲۶
محترم رئیس صاحب،
د بشري حقونو د شورا له رئیس، سفیر سیدارتو رضا سوریودیپورو، څخه د شورا د راپور د وړاندې کولو له امله مننه کوو. د دې شورا له جوړېدو شل کاله وروسته، د بشري حقونو جدي سرغړونو ته په رسېدنه او د حساب ورکونې په پیاوړتیا کې د هغې رول تر بل هر وخت ډېر اهمیت لري. د افغانستان د خلکو لپاره د دې شورا کار ځانګړی ارزښت لري.
واک ته د طالبانو له پوځي راستنېدو پنځه کاله وروسته، د افغانستان خلک لا هم د داسې یوه ځپونکي نظام تر واکمنۍ لاندې ژوند کوي چې نږدې د هغوی د ژوند ټولو اړخونو ته یې لمن غځولې ده.
ښځې او نجونې له بنسټیز شوي تبعیض، جلاوالي او حذف سره مخ دي، چې د بشریت ضد جنایت مصداق دی. هغوی له زدهکړو، کار او په عامه ژوند کې له ګډون څخه محرومې شوې دي؛ داسې وضعیت چې د هغوی پر کرامت، معیشت او راتلونکي ویجاړوونکې اغېزې لري.
خو ځپنه یوازې په ښځو او نجونو پورې محدوده نه ده. هزارهګان، شیعهګان او نور لږکي، خبریالان، د بشري حقونو مدافعان، پخواني امنیتي منسوبین او هغه عام وګړي چې له وسلهوالو مخالفینو سره په اړیکو تورنېږي، له خپلسرو نیونو، شکنجې، جبري تري تم کېدو، جبري بېځایه کېدو او له محاکمې پرته وژنو سره مخ دي.
طالبانو د تبعیضي فرمانونو، پر بنسټیزو آزادیو د محدودیتونو او د قانوني خوندیتوبونو د له منځه وړلو له لارې، وېره، ګواښ او حذف د حکومتولۍ په وسیلو بدل کړي دي.
د بشري حقونو دا سرغړونې د یوه مخ پر خرابېدو سیاسي، بشري او اقتصادي بحران په ترڅ کې رامنځته کېږي. میلیونونه کسان پر بشري مرستو متکي دي، بېوزلي او بېکاري لا هم پراخه ده او ځوانان په زیاتېدونکي ډول له فرصتونو او راتلونکي ته له هیلې محرومېږي.
محترم رئیس صاحب،
په داسې شرایطو کې، افغانستان د بشري حقونو د شورا د ۶۳/۱ پرېکړهلیک هرکلی کوي چې په اجماع تصویب شو. له اروپايي ټولنې څخه د دې هڅې د مشرتابه او له ټولو هغو هېوادونو څخه مننه کوو چې د دې پرېکړهلیک له تصویب څخه یې ملاتړ وکړ.
دا پرېکړهلیک یو مهم پیغام لري: د افغانستان د خلکو اساسي حقونه د معاملې وړ نه دي او د بشري حقونو د جدي سرغړونو مسئولان باید حساب ورکړي.
موږ لاندې څلورو موضوعاتو ته ځانګړی اهمیت ورکوو:
لومړی، د خپلواکې څارنې دوام. موږ د ځانګړي راپور ورکوونکي، ښاغلي ریچارد بېنېټ، د ماموریت د تمدید هرکلی کوو او یو ځل بیا د هغه له کار څخه خپل بشپړ ملاتړ څرګندوو. طالبان باید افغانستان ته د هغه د خوندي او بېخنډه لاسرسي زمینه برابره کړي.
دویم، حساب ورکونه. موږ د افغانستان لپاره د خپلواک تحقیقاتي میکانېزم د جوړولو په اړه د بشري حقونو د شورا د پرېکړې هرکلی کوو او غوښتنه کوو چې د کافي سرچینو او کارکوونکو په برابرولو سره ژر تر ژره خپل فعالیت پیل کړي.
همدارنګه، د جرمونو د نړیوالې محکمې له خوا د نیولو د حکمونو د صادرېدو او د ښځو پر وړاندې د هر ډول تبعیض د له منځه وړلو کنوانسیون «سېډاو» په چوکاټ کې د حساب ورکونې د تأمین لپاره د استرالیا، کاناډا، جرمني او هالنډ د نوښت هرکلی کوو.
د بشري حقونو د جدي سرغړونو مسئولان باید پوه شي چې د تل لپاره له حساب ورکونې څخه تېښته نه شي کولای. له مجازاتو څخه معافیت باید پای ته ورسېږي.
درېیم، پر اصولو ولاړ نړیوال تعامل. موږ لا هم اندېښمن یو چې د بشري حقونو په برخه کې له مانادار پرمختګ پرته له طالبانو سره د تعامل دوام، د هغوی د تبعیضي تګلارو د عادي کېدو خطر له ځان سره لري.
تعامل باید د روښانه معیارونو، د اندازه کېدو وړ پرمختګونو او د افغانستان نړیوالو ژمنو ته د درناوي پر بنسټ پر مخ ولاړ شي. سیاسي تعامل باید د افغان ښځو او نجونو د اساسي حقونو په بیه تمام نه شي.
څلورم، نړیوال مسئولیت او سیاسي اقدام. بشري مرستې باید اړمنو ته ورسېږي او افغان ښځې باید په دې بهیر کې بشپړ ګډون ولري. همدارنګه، له هېوادونو غواړو چې د افغان کډوالو ساتنه وکړي، په جبري توګه د بېرته نه ستنولو اصل مراعات کړي او هغو خطرونو ته رسېدنه وکړي چې افغانان له هېواده بهر ورسره مخ دي.
په ورته وخت کې، باید ومنو چې د افغانستان د بشري حقونو بحران د دې هېواد له بنسټیز سیاسي بحران څخه نه شي بېلېدای. له همدې امله، یو ځل بیا د افغانانو په مشرۍ او د ملګرو ملتونو په اسانتیا برابرولو د یوه سیاسي بهیر غوښتنه کوو چې د ښځو، ځوانانو، لږکیو، مدني ټولنې او د خلکو د باوري استازو په مانادار ګډون سره، ټولشموله، استازې او حساب ورکوونکې حکومتولۍ ته لار هواره کړي. د افغانستان راتلونکی باید د دې هېواد د خلکو د ارادې او حقونو څرګندوی وي.
محترم رئیس صاحب،
د دې پرېکړهلیک د ارزونې رښتینی معیار به یوازې د کلمو او جملو پیاوړتیا نه وي؛ بلکې هغه بدلون به وي چې د افغانستان د خلکو په ژوند کې یې رامنځته کوي: دا چې آیا یوه نجلۍ بېرته ښوونځي ته تللی شي، یوه ښځه په آزادانه ډول کار کولای شي، یو قرباني عدالت غوښتلای شي او یو ځوان راتلونکي ته په هیله کتلای شي.
هغه ژمنې چې په ژنیو کې شوې دي، باید د اړینو سرچینو، دوامدارې پاملرنې او سیاسي ارادې په برابرولو سره، دلته په نیویارک کې په عملي اقدام بدلې شي.
مننه.
د ښاغلي نصیر احمد فایق، د افغانستان دایمي استازولۍ شارژدافیر، د ملګرو ملتونو په عمومي غونډه کې د افغانستان د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو عمومي غونډه، نیویارک
۱۰ نوامبر ۲۰۲۲
ښاغلی رئیس،
د افغانستان د وضعیت په اړه د پرېکړهلیک د تصویب لپاره د دې غونډې د رابللو له امله له تاسو څخه مننه کوم. اجازه راکړئ په پیل کې د افغانستان د خلکو په استازیتوب د دې پرېکړهلیک د دودیزې اسانتیا برابروونکې په توګه د جرمني د فدرالي جمهوریت دایمي استازولۍ، په ځانګړې توګه د جرمني دایمي استازې سفیرې انټیه لېنډرتسې، سلاکار ښاغلي مایکل هازېناو او د هغه د ټیم له رهبرۍ، نه ستړې کېدونکو هڅو او اغېزمنې همغږۍ څخه خپله ژوره مننه او قدرداني څرګنده کړم. جرمني د افغانستان د خلکو له مهمو ملاتړو څخه پاتې شوی او د افغانستان د سولې، امنیت او سوکالۍ لپاره د نړیوالو هڅو یو رښتینی شریک او متحد دی.
همدارنګه غواړم له هغو ټولو هېوادونو څخه هم مننه وکړم چې په بحثونو کې یې ګډون وکړ، د انعطاف روحیه یې وښوده او د خپلو ارزښتناکو ونډو او ګډ ملاتړ له لارې یې د دې پرېکړهلیک ملاتړ وکړ.
ښاغلی رئیس،
له هغه وخت راهیسې چې د ملګرو ملتونو عمومي اسامبلې دا پرېکړهلیک وروستی ځل د ۲۰۱۹ کال په ډسمبر میاشت کې تصویب کړ، افغانستان له بده مرغه له ژورو ټولنیزو، اقتصادي او سیاسي بدلونونو او کړکېچونو سره مخ شوی دی. د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵مه د طالبانو له لوري د افغانستان واک ته رسېدل، هغه ټولنیز، اقتصادي او بشري وضعیت لا پسې خراب کړ چې لا له وړاندې هم د اندېښنې وړ و.
له هغه وخت راهیسې موږ د ټولنیز، اقتصادي او بشري بحران د لا ژورېدو شاهدان یو، داسې بحران چې د تېرو شلو کلونو د لاسته راوړنو د بشپړ سقوط او شاتګ لامل شوی دی. د طالبانو ناکامي چې یو مشروع، حساب ورکوونکی او ټولشموله حکومت رامنځته کړي، او همدارنګه د افغانستان د بېرته رغېدو لپاره د دغو بحرانونو د حل په برخه کې د دوی نه لېوالتیا، د افغانستان د خلکو، په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو پر ژوند ژور اغېز کړی دی. همدې وضعیت افغانستان له نړیوالې ټولنې څخه لا زیات منزوي کړی دی.
ټول راپورونه په افغانستان کې د وضعیت د لا خرابېدو په اړه د جدي اندېښنو څرګندونه کوي؛ داسې وضعیت چې له مخې یې ۲۴.۴ میلیونه وګړي بشري مرستو ته اړتیا لري؛ پر ملکي اهدافو، په ځانګړې توګه پر اقلیتونو لکه شیعه هزارهګانو، هندوانو، صوفیانو او سیکانو د ترهګریزو بریدونو زیاتوالی؛ له ټولنیز ژوند څخه د ښځو او نجونو سیستماتیک حذف؛ او همدارنګه د بشري حقونو دوامدارې سرغړونې او ناوړه استفادې، چې پکې خپلسري نیونې، د پخوانیو امنیتي ځواکونو، خبریالانو، د بشري حقونو د مدافعینو او اعتراض کوونکو له محاکمې پرته وژنې، ډلهییزې سزاوې او د ځانګړو قومي ډلو جبري بېځایه کول شامل دي.
ښاغلی رئیس،
په افغانستان کې د ترهګرو ډلو د شتون له امله د مخ پر زیاتېدو امنیتي ګواښونو په اړه ژورې اندېښنې موجودې دي. د افغانستان خلک، په ځانګړې توګه ښځې، نجونې او د لږکیو ټولنې، نه په ښوونیزو مرکزونو کې خوندي دي او نه هم د عبادت په ځایونو کې. افغانان په پرلهپسې توګه د ترهګریزو بریدونو قربانیان پاتې شوي او د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه کې یې ګڼ شمېر قربانۍ ورکړې دي. د ترهګرۍ ګواښ د ټولو اړخونو ګډو او صادقانه همکاریو ته اړتیا لري، او دا هڅې باید د یوه وړ، مشروع او د خلکو د باور وړ حکومت له لارې ترسره شي.
ښاغلی رئیس،
د پرېکړهلیک مسوده په متوازن ډول د افغانستان اوسنی ټولنیز، اقتصادي، امنیتي او سیاسي وضعیت او د سیمې او نړۍ پر هېوادونو یې اغېزې، له ګواښونو، ننګونو، ستونزو او حللارو سره یوځای، منعکسوي او له ټولو اړخونو څخه د بېړنیو اقداماتو غوښتنه کوي.
موږ هرکلی کوو چې په دې پرېکړهلیک کې بشري بحران د تر ټولو مهمو لومړیتوبونو په توګه یاد شوی او له نړیوالې ټولنې څخه غوښتنه شوې چې د ۲۰۲۲ کال د افغانستان د بشري غبرګون پلان په ملاتړ، د افغانستان خلکو ته بشري مرستې برابرې کړي.
ښاغلی رئیس،
همدارنګه موږ ستاینه کوو چې دې پرېکړهلیک د بشري حقونو وضعیت او د ښځو، ځوانانو او لږکیو د وضعیت په اړه خپلې ژورې اندېښنې په څرګند ډول انعکاس کړې دي.
په افغانستان کې د طالبانو له خوا د ټولو افغانانو، په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو، او همدارنګه د بشري حقونو د مدافعینو او خبریالانو پر وړاندې د بشري حقونو دوامدارې سرغړونې او د اساسي آزادیو ځپل، هغه واقعیت دی چې د افغانستان د بشري حقونو د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپور ورکوونکي او د ملګرو ملتونو د سرمنشي په راپورونو کې هم په څرګند ډول منعکس شوی دی.
له ښځو او نجونو څخه د هغوی د اساسي بشري حقونو او بنسټیزو آزادیو، په ځانګړې توګه د کار او زدهکړې د حق، سلبول نه یوازې د ټولنې د نیمایي وګړو پر ژوند ژور اغېز کړی، بلکې د افغانستان پر اقتصاد یې هم سخت منفي اغېز کړی دی.
د افغانستان د ښځو او نجونو وضعیت باید هېڅکله له پامه ونه غورځول شي او د هغوی حقونه باید د هېڅ ډول مصلحت یا معاملې قرباني نه شي.
ښاغلی رئیس،
موږ د ټولو غړو هېوادونو د رغنده مشارکت او تعامل څخه، سره له دې چې د نظرونو اختلافونه موجود وو، مننه کوو. د افغانستان د خلکو لپاره تر ټولو مهمه موضوع د افغانستان د وضعیت په اړه د دې او نورو ملګرو ملتونو د پرېکړهلیکونو عملي پلي کېدل دي، په ځانګړي ډول هغه برخه چې د طالبانو له خوا د یوه ټولشموله او استازولیز حکومت پر جوړېدو او د بشري حقونو، په ځانګړې توګه د ښځو، نجونو، ماشومانو او لږکیو د حقونو پر درناوي ټینګار کوي.
غواړم یو ځل بیا ټینګار وکړم چې تر هغو چې په ملي او سیمهییزه کچه یو ټولشموله، استازولیز، مشارکتي او ځواب ویونکی حکومت، چې ښځې په کې په بشپړ، برابر او مانادار ډول ګډون ولري، رامنځته نه شي، په افغانستان کې به تلپاتې سوله، اقتصادي ثبات او سیاسي ثبات ناشونی وي.
طالبان باید د افغانستان د خلکو او نړیوالو شریکانو غوښتنو ته مثبت ځواب ووایي، خپلې ژمنې عملي کړي، یو ټولشموله او حساب ورکوونکی حکومت جوړ کړي او د ټولو افغانانو د بشري حقونو او اساسي آزادیو درناوی تضمین کړي.
د افغانستان خلک له ډېرو کلونو راهیسې د اوږدمهالې جګړې، بېوزلۍ، لوږې، د خوړو د نهخوندیتوب، بېکارۍ او کډوالۍ له سختو ستونزو سره مخ دي. هغوی د یوه سولهییز، باعزته او انساني ژوند بشپړ حق لري.
د افغانستان خلک د خپلو نړیوالو شریکانو، په ځانګړې توګه د ملګرو ملتونو، ملاتړ او پیوستون ته سخته اړتیا لري، څو وکولای شي د تلپاتې سولې، ثبات او سوکالۍ هغه هیلې چې له ډېرې مودې راهیسې یې لري، په حقیقت بدلې کړي.
په دې حساس پړاو کې د اجماع له لارې د دې پرېکړهلیک تصویب، د افغانستان د خلکو د اړتیاوو د خوندي کولو او د دې ډاډ ترلاسه کولو لپاره اړین دی چې د هغوی مبارزه به هېره نه شي. دا پرېکړهلیک د افغانستان د خلکو لپاره، چې له سخت بشري او اقتصادي بحران سره مخ دي، د هیلې او خوشبینۍ څرګندونه کوي.
د دې پرېکړهلیک په تصویب سره، د ملګرو ملتونو عمومي اسامبله او غړي هېوادونه به یو ځل بیا د افغانستان د خلکو پر وړاندې خپلې ژمنې او خپل دوامدار ملاتړ تازه او بیا تایید کړي.
ښاغلی رئیس،
په پای کې غواړم له دې فرصت څخه په استفادې د هغو ټولو هېوادونو څخه چې تر اوسه یې د افغانستان له خلکو سره دوامدار ملاتړ کړی، خپله صمیمانه مننه څرګنده کړم.
ستاسو ملاتړ له دې پرېکړهلیک څخه به یو قوي پیغام ولېږي چې ملګري ملتونه او غړي هېوادونه به د خپلو ګډو هڅو له لارې د افغانستان له خلکو سره د تلپاتې سولې، ثبات او سوکالۍ د ترلاسه کولو په لاره کې خپل ملاتړ ته دوام ورکړي.
له تاسو څخه مننه.