د افغانستان د وضعیت په اړه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د جلالتمآب نصیر احمد فایق وینا

۸ جون ۲۰۲۶ – نیویارک

اغلې رئیسې،

په پیل کې اجازه راکړئ چې د امنیت شورا د روانې میاشتې لپاره د کولمبیا د مشرتابه مبارکي وړاندې کړم او تاسو او ستاسو همکارانو ته د بریالیتوب هیله وکړم. له آغلې جورجت ګانیون، د ملګرو ملتونو د سرمنشي د ځانګړي استازي مرستیالې، او آغلې ادم ووسومو، د بشري چارو د بحرانونو د ځواب ویلو د څانګې مشرې، څخه د دوی د اندېښمنوونکو راپورونو له امله مننه کوو. همدارنګه له آغلې مترا مهران، د افغانستان د عدالت آرشیف بنسټګرې، څخه مننه کوو چې د افغانستان د ښځو غږ یې دې غونډې ته راووړ. د امنیت شورا له غړو او پخوانیو ویناوالو څخه هم د افغانستان له خلکو سره د دوی د دوامدارې همبستګۍ او ملاتړ له امله مننه کوو.

اغلې رئیسې،

نن غواړم له تاسو سره د افغانستان د عادي خلکو لیدلوری شریک کړم؛ هغه اندېښنې، ناامیدۍ او هیلې چې هره ورځ له هېواد دننه زموږ سره شریکېږي. د طالبانو له پوځي واکمنېدو نږدې پنځه کاله وروسته، افغانستان لا هم له ژور سیاسي، اقتصادي، ټولنیز او د بشري حقونو له بحران سره مخ دی. حقایق روښانه او مستند دي. د دې شورا پر وړاندې اساسي پوښتنه دا ده چې آیا دا وضعیت دوام موندلی شي او آیا نړیواله ټولنه چمتو ده چې د بحران د پایلو له مدیریت څخه ورهاخوا، د افغانستان د خلکو او نړیوالې ټولنې په ګټه د دې بحران ریښو ته ورسېږي که نه؟ اجازه راکړئ پنځو هغو واقعیتونو ته اشاره وکړم چې له پامه نه شي غورځېدای او پنځو هغو اړتیاوو ته چې باید زموږ د ګډ غبرګون لارښود وي.

لومړی: افغانستان له ژور بشري او ټولنیز بحران سره مخ دی

د افغانستان دوه ویشت میلیونه وګړي ـ چې د هېواد د نفوس نږدې دوه پر درېیمه برخه جوړوي ـ لا هم عاجلو بشري مرستو ته اړتیا لري. فقر او بې‌کاري پراخه ده، اقتصادي فرصتونه په کمېدو دي او د افغانستان د ځوانانو او ښځو یو بشپړ نسل نور په خپل هېواد کې راتلونکی نه ویني. د بشري پانګې له لاسه ورکول، د فقر زیاتوالی، د ماشومانو او جبري ودونو پراخېدل، رواني ستونزې او د جرمونو زیاتوالی د داسې ټولنې ښکاره نښې دي چې د محرومیت او بې‌عدالتۍ تر بار لاندې د نړېدو په حال کې ده.

اړتیا:

افغانستان داسې ملي لید ته اړتیا لري چې د کارموندنې، معیاري او عصري زده‌کړو او بشري پرمختګ پر بنسټ ولاړ وي. هېواد نشي کولای په داسې حال کې پرمختګ وکړي چې د نفوس یوه لویه برخه یې د راتلونکي په جوړولو کې له ګډون څخه محرومه وي.

تر ټولو مهمه دا چې دغه لید یوه سیاسي افق ته اړتیا لري چې د یوه ټول‌شموله، مشروع او د ټولو خلکو استازیتوب کوونکي حکومت د رامنځته کېدو لامل شي؛ داسې حکومت چې د تلپاتې ثبات بنسټ کېږدي.

دوهم: د طالبانو حکومتداري د افغانستان د خلکو په وړاندې ناکامه شوې ده

هغه حکومتداري چې طالبانو د ځان لپاره جوړه کړې، د هغو خلکو پر وړاندې هېڅ ډول حساب‌ورکونه نه لري چې ادعا کوي پرې حکومت کوي. فساد، له واک څخه ناوړه ګټه اخیستنه او د شتمنیو تمرکز د یوې محدودې کړۍ په لاس کې په پراخه کچه مستند شوي دي. په ورته وخت کې، د افغانستان طبیعي زېرمې او کانونه له شفافیت او عامه څارنې پرته استخراجېږي.

طالبانو په دوامداره توګه د افغانستان د خلکو غوښتنې او د نړیوالې ټولنې پرله‌پسې غوښتنې له پامه غورځولې دي.

اړتیا:

افغانستان داسې مشروع، حساب‌ورکوونکي او د قانون پر بنسټ نظام ته اړتیا لري چې خپل مشروعیت د خلکو له رضایت څخه ترلاسه کړي او ملي سرچینې د ټولو وګړو د ګټو لپاره وکاروي.

درېیم: سیستماتیک حذف او تبعیض افغانستان لا ډېر منزوي کړی دی

سږ کال پنځم پرله‌پسې کال دی چې د افغانستان نجونې له منځنیو او لوړو زده‌کړو محرومې دي. ښځې له عامه ژوند څخه ایستل شوې دي، د مدني ټولنې فضا محدوده شوې او خپلواکې رسنۍ له سانسور سره مخ دي.

طالبانو دغه تبعیض د نویو قوانینو له لارې هم بنسټیز کړی دی؛ هغه قوانین چې د کورني تاوتریخوالي پر وړاندې حساب‌ورکونه محدودوي او د ماشومانو ودونه د «خاموش رضایت» تر عنوان لاندې توجیه کوي. دا اقدامات لنډمهالي نه دي، بلکې د ټولنې د نیمایي برخې د حذف لپاره یو قصدي او سیستماتیک سیاست دی؛ داسې چلند چې نه د اسلام له اصلي اصولو سره تړاو لري او نه هم د افغانستان له تاریخ او دودونو سره.

موږ همدارنګه د خپل‌سرو نیونو، شکنجې، جنسي تاوتریخوالي، جبري ودونو، هدفي غچ‌اخیستنو او د بشري حقونو د نورو جدي سرغړونو په اړه د مستندو او تایید شویو راپورونو له امله ژوره اندېښنه لرو؛ په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو، د بشري حقونو د مدافعینو، پخوانیو امنیتي ځواکونو او رسنیزو کارکوونکو پر وړاندې.

اړتیا:

د ملګرو ملتونو، اروپايي ټولنې او سیمه‌ییزو سازمانونو ترڅنګ، اسلامي هېوادونه او د اسلامي همکاریو سازمان باید لا فعال رول ولوبوي او طالبانو ته په ډاګه کړي چې دغه سختدریځه پالیسۍ نه یوازې د افغانستان راتلونکی له خطر سره مخ کوي، بلکې په نړیواله کچه د اسلام انځور ته هم زیان رسوي.

د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو بیا پرانیستل باید د نړیوالې ټولنې لپاره یو نه‌معامله کېدونکی لومړیتوب پاتې شي. همدارنګه د څارنې، راپور ورکونې او حساب‌ورکونې میکانیزمونه باید پیاوړي او په اغېزمن ډول د معافیت د پای ته رسولو لپاره وکارول شي.

څلورم: د اوسني وضعیت عادي کول نه د افغانستان د خلکو په ګټه دي او نه د نړیوالې سولې او امنیت

له عملي پایلو پرته تعامل او له چلند بدلون پرته امتیاز ورکول، نه حکومتداري ښه کړې، نه بشري حقونه او نه هم سیاسي مشارکت.

د سیستماتیک حذف او سیاسي ځپنې عادي کول به ثبات رانه ولي.

متضاد پیغامونه او ناهمغږي تګلارې یوازې اوسنی بن‌بست اوږدوي او طالبان لا زړور کوي.

اړتیا:

امنیت شورا باید لا قوي، همغږی او منسجم دریځ غوره کړي. پیغام باید روښانه وي: د بشري حقونو، د ښځو د حقونو، ټول‌شمولې حکومتدارۍ او نړیوالو ژمنو له بشپړ درناوي پرته د مشروعیت یا نړیوالې ټولنې ته د بېرته ورګرځېدو هېڅ لاره نشته.

پنځم: د ناامنۍ زیاتوالی او د افغانستان د بیا ځل لپاره د افراطیت او تروریزم پر مرکز د بدلېدو خطر

د جګړې نشتوالی باید له ریښتینې سولې سره مغشوش نه شي. ریښتینې سوله هغه وخت وي چې نجونې او هلکان په مساوي ډول معیاري زده‌کړو ته لاسرسی ولري، ښځې وکولای شي په بشپړ او معنادار ډول په ټولنه کې ګډون وکړي، او ټول وګړي له وېرې او تبعیض پرته له خپلو حقونو او آزادیو برخمن وي.

د شیعه او هزاره ټولنو د غړو هدفي وژنې، د هرات ولایت د انجیل ولسوالۍ په ګډون، د مشکوکو ملکي مرګونو، یرغمل نیونو او د ملګرو ملتونو د یوې ښځینه کارکوونکې د وژنې پېښې د افغانستان د حقیقي سولې او امنیت څرګندونه نه کوي.

سربېره پر دې، د جهادي مدرسو دوامداره پراختیا او د نړیوالو ترهګرو ډلو شتون، چې د ملګرو ملتونو په پرله‌پسې راپورونو کې تایید شوی، د افغانستان د خلکو، سیمې او نړیوالې ټولنې لپاره جدي اندېښنې رامنځته کړې دي.

د طالبانو پالیسۍ او له ترهګرو ډلو سره د هغوی دوامدارې اړیکې پخوا هم د افغانستان خلک له خطر سره مخ کړي او اوس هم همداسې کوي. دا وضعیت د سیمه‌ییزې او نړیوالې سولې او امنیت لپاره یو ګواښ دی. د پاکستان او طالبانو ترمنځ وروستیو نښتو د افغانستان بحران ته یو نوی او خطرناک بُعد ورکړی او ملکي وګړو ته یې درانه زیانونه اړولي دي.

په ځانګړي ډول په کابل کې د «امید» د روږدو کسانو د درملنې پر روغتون، چې یو ملکي طبي مرکز و، راپور شوی برید خورا اندېښمنوونکی دی. یوناما تایید کړې چې په دې برید کې لږ تر لږه ۲۶۹ کسان وژل شوي او ۱۲۲ نور ټپیان شوي دي.

موږ ټول هغه بریدونه په کلکه غندو چې ملکي وګړو ته زیان رسوي، حیاتي زیربناوې ویجاړوي او د افغانستان ځمکنۍ بشپړتیا تر پښو لاندې کوي، او له امنیت شورا غواړو چې دا ډول بریدونه وغندي او د تکرار مخه یې ونیسي.

افغانستان خپله د تروریزم اوږدمهاله قرباني دی او خلکو یې درنه بیه پرې کړې ده. له همدې امله، موږ په پاکستان او د نړۍ په نورو برخو کې ټول ترهګریز بریدونه هم په کلکه غندو او په ټولو بڼو او مظاهرو کې د تروریزم پر ضد د ګډو هڅو پر اړتیا ټینګار کوو.

اړتیا:

نړیواله ټولنه او د سیمې هېوادونه باید د تروریزم، تاوتریخوالي افراطیت او د مخدره موادو د قاچاق پر وړاندې یوه هر اړخیزه، همغږې او اصولي ستراتیژي غوره کړي. دا ګواښونه یوازې د یوه مشروع، ټول‌شموله، استازیتوب کوونکي او حساب‌ورکوونکي حکومت له لارې په دوامداره توګه حل کېدای شي.

اغلې رئیسې،

دا ټول واقعیتونه موږ یوې نه‌منونکې پایلې ته رسوي: د افغانستان بحران تر ټولو لومړی یو ژور سیاسي بحران دی. بشري او اقتصادي مرستې د خلکو د کړاو د کمولو لپاره اړینې دي، خو د تلپاتې سیاسي حل‌لارې بدیل نه شي کېدای.

موږ د ملګرو ملتونو له محوري رول، د امنیت شورا د ۲۷۲۱ پرېکړه‌لیک له پلي کېدو او د یوه معتبر، ټول‌شموله او د افغانانو په مالکیت سیاسي بهیر له پرمختګ څخه ملاتړ کوو؛ داسې بهیر چې د مشروع، استازیتوب کوونکي او حساب‌ورکوونکي نظام د رامنځته کېدو لامل شي.

په همدې چوکاټ کې، د یوناما رول د داسې بهیر د اسانتیا او د ټولو معتبرو او اړوندو لورو د معنادار ګډون د تضمین لپاره حیاتي دی.

اغلې رئیسې،

په پای کې، موږ له امنیت شورا غواړو چې یو قوي، متحد او ثابت دریځ وساتي: د بشري حقونو، ټول‌شمولې حکومتدارۍ او نړیوالو قوانینو له درناوي پرته د مشروعیت، ثبات او نړیوالې ټولنې ته د بېرته ورګرځېدو هېڅ لاره نشته.

له طالبانو سره تعامل باید اصول‌محور وي او د اندازه کېدونکو او د تایید وړ پرمختګونو پورې مشروط وي.

د افغانستان خلک د دې بحران عاملین نه دي؛ هغوی یې قربانیان دي. هغوی داسې هېواد غواړي چې نجونې پکې ښوونځي ته ولاړې شي، ځوانان راتلونکې ته هیله ولري، ښځې په آزادۍ ژوند او کار وکړي، او حکومت خپل مشروعیت د خلکو له ارادې ترلاسه کړي.

د دې راتلونکي د تحقق لپاره مرسته کول باید زموږ د ټولو ګډ مسؤلیت پاتې شي.

مننه.